Lenig leiderschap: zo vergroot je werkgeluk in de zorg

Tijdens de aftrap van het lerend netwerk Leiderschap in Organisaties van de deRotterdamseZorg, kwamen leidinggevenden, HR-specialisten en adviseurs Leren & Ontwikkelen van zestien zorg- en onderwijsorganisaties in Rijnmond samen. Marcel van den Bekerom (directeur van Reijn en ervaringsdeskundige in de VVT-sector) verzorgde een inspiratiesessie over nieuw leiderschap en deelde inzichten uit de HRM Barometer ‘Nieuw Leiderschap’. Zijn boodschap was helder: in een sector die volop in beweging is, vraagt goed leiderschap om meebewegen. Krapte en complexiteit in de zorg vragen om een andere manier van leidinggeven. Maar wat betekent dat in de praktijk?

Leiderschap begint met aandacht en intentie

Leiderschap draait om mensen in beweging brengen. En dat begint bij jezelf. Volgens Marcel zijn daarin twee dingen belangrijk: aandacht en urgentie.

Allereerst vraagt leiderschap om een antenne. Ben je je als leidinggevende bewust van wat er speelt in je team, in je organisatie en bij jezelf? Sta je regelmatig stil bij hoe het gaat, of word je vooral meegenomen door de drukte van de dag?

Daarnaast is er urgentie. Want als je voelt dat iets belangrijk is, ben je ook bereid om er echt werk van te maken. Juist daarom is het waardevol om af en toe stil te staan bij jezelf en je af te vragen: past dit nog bij mij, en werkt dit nog voor mijn team?

Wat laat het onderzoek zien?

Eind 2024 deed Reijn, in samenwerking met Trends in HR, onderzoek onder bijna 800 HR-professionals en 1.700 werkenden in Nederland naar de belangrijkste HR-trends. De inzichten uit de HRM Barometer laten zien waar nu de aandacht ligt en waar de kansen voor de toekomst zitten.

Als het gaat om de huidige HR-uitdagingen draait het vooral om het vinden, binden en boeien van mensen en om mentale en fysieke gezondheid. Kijk je naar de toekomst, dan verschuift de focus. Werkgeluk, veiligheid, respect en persoonlijke ontwikkeling winnen terrein. En opvallend: een nieuwe manier van leiderschap staat in de top drie van wat HR-professionals voor de toekomst als meest waardevol zien.

Een andere uitkomst die eruit springt: 1 op de 3 medewerkers vertrekt vanwege zijn of haar leidinggevende. De drie voornaamste oorzaken zijn te weinig oprechte waardering, gebrekkige communicatie en onvoldoende begeleiding bij de start.

Dat is veelzeggend. Want goed leiderschap heeft direct invloed op hoe mensen hun werk ervaren. Op hoe welkom ze zich voelen, hoeveel ruimte ze ervaren om te groeien en of ze met plezier blijven werken.

Van positie naar verbinding

Leiderschap heeft zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Waar het eerder vaker draaide om positie, kennis en controle zien we nu een beweging naar meer gelijkwaardigheid en verbinding. Leidinggeven is niet alleen meer richting geven, maar vooral ook ruimte maken voor anderen.

Dat vraagt iets anders van leiders. Niet alles hoeven weten, maar nieuwsgierig durven zijn. Niet alles zelf oplossen, maar samen onderzoeken wat nodig is. Juist die open houding maakt verschil. De leidinggevende van nu is zichtbaar, betrokken en oprecht aanwezig.

Lenig leiderschap: stevig en soepel

Tijdens de sessie introduceerde Marcel de term lenig leiderschap. Een mooie term, omdat die precies laat zien wat deze tijd vraagt. Hij vergelijkt het met sporten: je wilt uitgedaagd worden om sterker te worden, maar wel op een manier die gezond en duurzaam is.

Lenig leiderschap gaat over meebewegen zonder je richting te verliezen. Over veerkracht tonen, ruimte geven en tegelijk helder blijven in wat nodig is. Het vraagt souplesse in hoe je omgaat met mensen, situaties en veranderingen.

Er staan een aantal elementen centraal die daarbij helpen:

• Richting geven vanuit een heldere visie 
  Mensen willen weten waar ze naartoe werken. Een duidelijke koers geeft rust, houvast en vertrouwen. Juist in tijden van verandering helpt het als leidinggevenden richting geven en laten zien waar de organisatie voor staat. Niet alleen op papier, maar juist ook in het dagelijks werk.
• Verbinding maken met mensen 
  Werkgeluk groeit waar mensen zich gezien en gehoord voelen. Oprechte aandacht, empathie en gelijkwaardigheid vormen daarom een sterke basis voor goed leiderschap. Dat begint vaak klein: echt luisteren, tijd maken voor een gesprek en laten merken dat ieders bijdrage telt.
• Echtheid en kwetsbaarheid tonen 
  Sterk leiderschap begint bij echtheid. Durven toegeven dat je iets niet weet of ergens mee worstelt maakt leiders menselijk en opent het gesprek. Juist die oprechte kwetsbaarheid kan zorgen voor meer vertrouwen en betere gesprekken. Marcel deelde zelf hoe hij ooit in een MT-vergadering de tranen niet kon tegenhouden: "Ik had me ook kunnen vermannen. Maar uiteindelijk heb ik daardoor een heel mooi gesprek gekregen." Kwetsbaarheid werkt als het echt is.

Drie praktische handvatten voor morgen

De inspiratiesessie sloot af met drie concrete inzichten die direct toepasbaar zijn in de praktijk. Voor jezelf, voor je zorgteam of voor je zorgorganisatie.

1. Laat kernwaarden leven
   Kernwaarden geven richting aan hoe je samenwerkt en waar je als organisatie voor staat. Maar ze krijgen pas echt betekenis als je ze zichtbaar maakt in gedrag en in dagelijkse keuzes. Wanneer kernwaarden voelbaar zijn op de werkvloer, versterken ze ook de cultuur.
2. Maak afspraken duidelijk en bespreekbaar
   Bespreken, afspreken en aanspreken vormen samen een sterke basis voor samenwerking. Heldere afspraken zorgen voor duidelijkheid. En als je elkaar daar op een open en respectvolle manier op aanspreekt, ontstaat er ruimte voor vertrouwen, waardering en groei.
3. Voer het goede gesprek
   Werkgeluk ontstaat vaak in het echte gesprek. Niet alleen over taken of resultaten, maar juist ook over hoe iemand zich voelt, wat energie geeft, waar iemand tegenaan loopt en wat er nodig is om goed te kunnen werken. De kwaliteit van die gesprekken bepaalt voor een groot deel hoe mensen hun werk ervaren.

Leiderschap als vak

Een mooie uitspraak die de sessie samenvat: leiderschap verdient aandacht. Het is niet iets wat automatisch werkt als je goed bent in je vakgebied. Het vraagt een bewuste keuze, constante ontwikkeling en de eerlijkheid om te checken: word ik hier echt beter van en worden de mensen om mij heen dat ook? Empathie is geen extraatje. Het is de kern van leiderschap in deze tijd.

Wil je zelf ervaren hoe je leiderschap kunt verdiepen en reflecteren met collega’s? Kijk eens naar de intervisie van Reijn waarin leidinggevenden samen leren en groeien.